Kom langs in Friesland

En ontdek ook de taal van de provincie!

De Friese taal


Fries is al een eeuwenoude taal en wordt nog door een groot gedeelte van de bewoners in de provincie en omgeving gesproken. De taal kent veel gelijkenissen met andere Germaanse talen. Sommige woorden zul je vast herkennen! Dat Fries een populaire taal is in de provincie betekent niet dat er geen Nederlands wordt gesproken. Iedereen verstaat en spreekt prima Nederlands.

Geschiedenis van de Friese taal

Het Fries ontstond in de vroege Middeleeuwen. Toen kreeg het vorm als afzonderlijke taal en begon het zich te onderscheiden van andere verwante Germaanse dialecten, als bijvoorbeeld het Oud-Engels. Het verschil zit hem onder andere in de ‘breking’ van bepaalde klanken, bijvoorbeeld ‘rjocht, sljocht’ (‘recht, slecht’) of ‘sjonge, njoggen’ ( ‘zingen, negen’). Dit Oudfries werd langs de Noordzeekust niet alleen gesproken, maar tussen Vlie en Wezer werd het in de late Middeleeuwen, bijvoorbeeld in wetsteksten, ook als schrijftaal en als bestuurstaal gebruikt. In de loop van de zestiende eeuw raakte het geschreven Fries in onbruik. Slechts een enkeling schreef het nog. Uit de schaarse Friese teksten uit deze tijd kan men concluderen dat de taal zich verder ontwikkelde, bijvoorbeeld door de breking van lange klinkers: ‘beam’ – ‘beammen’ (uitgesproken als bjemmen: boom-bomen). Schrijftaal werd het Fries opnieuw in de negentiende eeuw. Er ontstond toen een levendig literair klimaat en de taal ontwikkelde zich ook verder door kruisbestuiving van schrijven en spreken.”  (Bron: Het Fries, venster 41 uit de Canon van de Geschiedenis van Fryslân).

Onlangs is het oudste stukje geschreven Fries tot nu toe gevonden: Lesa mi, helpa mi. De tekst komt uit begin 12e eeuw.

Meer over de geschiedenis

Gebruik van de Friese taal

In Friesland spreekt men Fries, althans 74% van de bevolking en maar liefst 94% verstaat het. Het is een taal die al meer dan 1500 jaar oud is en officieel is erkend als tweede rijkstaal van Nederland. De taal valt onder de groep Germaanse talen, samen met het Nederlands, Duits en Engels. Er zijn qua woorden ook veel gelijkenissen met het Engels. Zo is regen in het Fries rein, wat weer lijkt op rain. Of swiet, het Friese woord voor zoet. In het Engels zeg je ook sweet. In onderstaande video is te zien dat Eddie Izzard met oud-Engels zich probeert te redden in Friesland. Het blijkt dat de talen veel op elkaar lijken.

Cijfers over het gebruik van de Friese taal:

  • In 2007 kon 94% van de Friezen van 12 jaar en ouder Fries verstaan
  • In 2007 kon 74% van de Friezen van 12 jaar en ouder Fries spreken
  • In 2007 kon 68% van de Friezen van 12 jaar en ouder Fries lezen
  • In 2007 kon 26% van de Friezen van 12 jaar en ouder Fries schrijven
  • Maar liefst 80% van de Friestalige jongeren gebruikt Fries op social media

Daarnaast wordt de Fryske Twitterdei sinds 2012 gehouden door de PraatmarFrysk-campagne. Iedere derde donderdag in april is het Fryske Twitterdei. Tot nu toe is #Frysk trending topic geweest op die dag. Duizenden mensen twitteren in het Fries en miljoenen Twitteraars krijgen een Friese tweet onder ogen op die dag. In Dat is andere taal! spreekt Foppe de Haan over het Fries.

PraatmarFrysk-campagne

De PraatmarFrysk-campagne is gestart in 2007 met als ambassadeur Doutzen Kroes. Daar is de organisatie achter de campagne (Afûk) natuurlijk heel blij mee. Wat Doutzen zo’n goede ambassadeur maakt, is dat ze zeer internationaal is, maar haar Friese roots niet vergeet en met familie en vrienden Fries spreekt, mailt en appt. Ook voedt ze haar kinderen meertalig op.

Andere ambassadeurs van de campagne zijn Olympische Medaille-winnars Epke Zonderland en Jorrit Bergsma. Daarnaast mogen Foppe de Haan, Iris Kroes en Syb van der Ploeg niet ontbreken in het rijtje.

Met de Praat mar Frysk-campagne wil de Afûk Friezen bewust maken van de Friese taal en identiteit en de meerwaarde laten zien van de meertaligheid. Simpel gezegd: drempels verlagen om het Fries te gebruiken. Praat mar Frysk bij de bakker, bank, dokter, het gemeenteloket, in de bus en op het sportveld, omdat het kan! Praat mar Frysk is de leukste campagne van Fryslân en iedereen kan meedoen! Praat mar Frysk is ook te vinden op Facebook en Twitter. Daarnaast is er gratis promotiemateriaal dat je kunt bestellen of je kunt je Praat mar Frysk-idee inzenden via de website: praatmarfrysk.nl ! Hoe leuk is dat?

Meer over de campagne

Eerste hulp bij Fries

Nieuwsgierig naar de Friese taal? Een taalhulpmiddel is de PraatmarFrysk-app van PraatmarFrysk (iTunes en Google Play Store) en de website www.taalweb.frl. Daarnaast kan iedereen altijd terecht bij de Afûk. In september 2015 hebben vele Friezen ervoor gezorgd dat er meer dan een half miljoen woorden vanuit het Engels naar het Fries zijn vertaald om zo Fries ook beschikbaar te maken op Google Translate. Hopelijk kan iedereen binnenkort ook teksten van en naar het Fries vertalen op Google Translate. Wil jij graag Fries leren? Cursussen Fries (ook online) vind je via bij de Afûk.

Je eerste Friese woordjes

Met deze eerste Friese woordjes kun jij je al een klein beetje verstaanbaar maken in Friesland.

Nederlands Fries Uitspraak
Hoe gaat het met jou? Hoe giet it mei dy?
Hoe heet jij? Hoe hjisto?
Waar woon jij? Wêr wennesto?
Ik wil graag bestellen Ik wol graach bestelle
Mag ik de rekening? Mei ik de rekken?
Eetsmakelijk! Lekker ite!
Vandaag Hjoed
Morgen Moarn
Vader Heit
Moeder Mem
Ik hou van jou Ik hâld fan dy
Tot ziens! Oant sjen!
Welkom! Wolkom!
Bedankt! Tige Tank!
Je lacht zo lief! Do lakest sa leaf!
Heb je vanavond wat te doen? Hast fan ‘e jûn ek wat te dwaan?

Een leuke bekende Friese spreuk om al vast in de stemming te komen: “Bûter, brea en griene tsiis, wa’t dat net sizze kin is gjin oprjochte Fries”. Oftewel; boter, roggebrood en groene kaas, wie dat niet kan zeggen is geen oprechte Fries. Deze komt uit de tijd van Grutte Pier, een vrijheidsstrijder uit de 15de en 16de eeuw.

Deze tekst is in samenwerking met Afûk geschreven. Voor meer informatie over Afûk vind je via Afuk.frl

Pagina delen:  


Friesland.nl Nieuwsbrief


Schrijf je in voor de nieuwsbrief en ontvang maandelijkse updates over Friesland.nl!

Ontvang jij de nieuwsbrief van Friesland al?

Meld je aan en ontvang iedere maand onze nieuwsbrief met de leukste evenementen in Friesland, aantrekkelijke arrangementen en leuke nieuwtjes over de provincie.

Zoeken op Friesland.nl

De lekkerste Friese cookies

Friesland.nl maakt gebruik van cookies om goed te kunnen functioneren. Door gebruik te blijven maken van onze website, of door deze melding te sluiten, geef je aan hier akkoord mee te gaan.