Ondersmaburen of Ondersma

Noomen: “Pas in de 17de eeuw ontwikkelde een andere boerderij op Ondersmaburen zich tot een buitenplaats met een indrukwekkend huis: Ondersma-state (Hallum FC5, SC19). Deze state is vanaf 1640 in stemcohieren en floreencohieren te volgen; zij kon (nog) niet met gegevens uit het Register van den Aanbreng van 1511 en 1540 en uit andere oude bronnen in verband worden gebracht. De grootte was 100 pm, aangeslagen voor 33 floreen. In 1640 was dr. Allard Pieter van Jongestal, raadsheer in het Hof van Friesland, eigenaar. Hij was ook de bouwheer van het grote klassicistische huis op deze sate: ’t slot Ondersma, bijgenaamd Jongestal of het Huis van Berouw. Rond 1750 werd het weer afgebroken. Op de geschiedenis van de buitenplaats bij deze state behoeft hier niet te worden ingegaan.”

SIF: “De State wordt voor het eerst in het begin van de 17e eeuw genoemd.”
“In de 17e eeuw was Allard Pieter Jong(e)stal (1612 – 1676) “Eerste en Presiderende Raad in den Hove van Friesland” en in februari 1664 een van degenen die octrooi (vergunning) ontvingen voor de aanleg van een trekweg langs de vaart van Hallum naar de Dokkumer Ee.”
“Hij liet het oude Ondersma State afbreken en een nieuw huis bouwen, dat officieel de naam Jongestal State kreeg. De naam van het huis werd in de volksmond al gauw “Het Huis van Berouw”, doordat Allard Pieter vrijwel zijn hele vermogen aan het huis had besteed en kennelijk spijt kreeg, ook omdat hij geen vermogende vrouw trouwde.
De verhalen gingen ook dat het er spookte, waardoor na de dood van Allard Pieter niemand meer graag in het huis wilde wonen. Na het kinderloos sterven van zijn achterkleinzoon Pieter Jongstal, in 1739, maakten zijn neef Willem Jongstal en Pieters’ stiefvader Gellius Wybrandus van Aytta aanspraak op de State. Gellius Wybrandus deed dit namens zijn dochters, die halfzussen van Pieter waren.

Na 2 jaar valt de beslissing en de State wordt aan Gellius Wybrandus toegewezen. Ik heb het idee dat zijn familie toch niet zoveel belangstelling had voor de State, want 10 jaar later, in 1751, wordt de State afgebroken.

“Ondersma, meest bekend bij den naam van ’t huis van berouw, werd hier, in de voorleden Eeuw gebouwd door den Ridder en Raad A.P. van Jongestal, en onlangs weggebroken door den Majoor Ayta”, aldus “De Tegenwoordige staat van Friesland” van omstreeks 1785.
In 1850 stond er “een der sierlijkste boerenplaatsen onzer provincie, waarvan het smaakvol, wit bepleisterd woonhuis met zijn leijen dak den reiziger, die Heijum verlaten heeft, al aanstonds in het oog blinkt”, zoals Cannegieter het beschrijft. Enkele jaren later, in 1871, werd de terp van Ondersma afgegraven.

Een afbeelding van de State komen we alleen tegen onder de naam Ondersma State. De afbeelding dateert uit het midden van de zeventiende eeuw, terwijl de State daarna nog slechts een eeuw bestaan heeft.
Op de afbeelding zien we een rechthoekig gebouw, bestaande uit een souterrain, een hoge bel-etage en een mezzanine, gedekt door een schildkap met op alle hoeken een schoorsteen.

Alle gevels waren voorzien van pilasters met Corintische kapitelen. Door deze zuilen werd de rijzigheid van het gebouw nog meer versterkt. De ingang van het gebouw werd bekroond door een driezijdig fronton met alliantiewapens. Op de bel-etage zijn hoge kruisvensters aangebracht.
Het terrein kon alleen bereikt worden via een classicistische poort, die op de hoeken paviljoengebouwtjes bevatte. Op deze poort zien we het jaartal 1648 staan. Al met al was het huis wellicht één van de fraaiste exemplaren van de classicistisch-barokke bouwkunst, die Friesland gekend heeft.”

“Van de State is niets meer terug te vinden.”

(bron: Stinsen en States, Adellijk wonen in Friesland, 1992; Archief J. Leemburg; “Tegenwoordige staat van Friesland”, ca. 1785; Dr G.A. Wumkes, Stads- en dorpskroniek van Friesland, 1930; D. Cannegieter, Geschiedkundige herinneringen van Hallum, artikelen in de Friesche Almanak van 1851 en 1852).

Pagina delen:  


« Bekijk alle locaties

Meer informatie


  Wat zit hier nog meer in de buurt?


Bekijk alle locaties die je dichtbij Ondersmaburen of Ondersma kunt vinden.

Pin Bed en Boeddha

  Oudebildtzijl

B&B = Bed en Boeddha. Een vrijstaande studio op ons werelderfgoed. Te huur voor korte en of langere periodes.


Meer info

Pin Bed and Breakfast Mill View

  Stiens

Goed overnachten met uitstekende bedden en een goed ontbijt. Gratis parkeren voor de deur. In centrum van Stiens met veel winkels.


Meer info

Pin Station Marrum – De Pannekoektrein

  Marrum

Het Stationnetje van Marrum-Westernijkerk is gelegen aan het eens zo roemruchte spoorlijntje “het Dokkumer Lokaaltje” Het wordt wel eens genoemd als het leukste station van heel Nederland. Geheel gerestaureerd in de prachtigste kleuren en...


Meer info

Pin Hotel-restaurant It Posthûs

  Burdaard

Hotel-Restaurant It Posthûs is een À la carte restaurant en hotel met zeven kamers.Terras op de Dokkumer EE aan de Elfstedenroute in Birdaard. Zaalaccomodatie vanaf tien personen tot en met 150 personen.


Meer info

Ontvang jij de nieuwsbrief van Friesland al?

Meld je aan en ontvang iedere maand onze nieuwsbrief met de leukste evenementen in Friesland, aantrekkelijke arrangementen en leuke nieuwtjes over de provincie.

Zoeken op Friesland.nl

De lekkerste Friese cookies

Friesland.nl maakt gebruik van cookies om goed te kunnen functioneren. Door gebruik te blijven maken van onze website, of door deze melding te sluiten, geef je aan hier akkoord mee te gaan.