wandel Swalkroute Herbaijum – 8a

Bij Alde Leie (Oude Leije) was oorspronkelijk de uitwatering van het oude land op de Middelzee. De westelijk gelegen vaart Oude Rijd was een geul in die zee. In het dorp fietst of wandelt u dus over de oude middelzeedijk. Het was toen een niet geringe haven- en handelsplaats. De geheven accijns was hier rond 1520 honderd goudguldens, voor Harlingen was dat in dezelfde jaren 407. Toch was het niet een welvarende plaats, als uithoek van drie gemeenten had het grotendeels een arme en ruwe bevolking. In de zijstraat Oan 'e Slink herinnert nr 6 nog aan de vroegere cichoreifabriekjes, waar producten werden gebrand voor surrogaat koffie. Het oude dorpscafé ‘De drie gemeenten’ is naast een ontmoetingsplaats voor bewoners, een trekpleister voor toeristen. Het café ligt langs de Noordelijke Elfstedenvaarroute. Oude Bildtzijl is een dorp in het Bildt. Deze streek heeft een eigen identiteit en taal. In 1505 polderden arbeiders uit o.a. Zuid-Holland, Zeeland en Friesland de monding van de Middelzee in. De taal van de migranten werd vermengt met het Fries. Hierdoor ontstond het Bildts: een kruising tussen Hollands en Fries. Vroeger was hier de uitwateringssluis (syl) naar de Waddenzee. Die diende tevens als verbinding met de buitenwereld voor import en export. Er stond toen ook een havenkantoor, het zgn. Koningshuis. De naam Keuningstreek herinnert daar aan. Het was toen een voorpost van Froubuurt. Pas in 1948 kreeg Ouwe Syl de eigen dorpsstatus. Bezoekerscentrum Aerden Plaats, onder herberg De Witte Klok, is in gebruik als toeristisch informatiepunt en archeologisch steunpunt. Ook zijn er wisselende exposities over Bildtse kunst en cultuur. Toen de Nieuwe Bildtdijk aangelegd werd, moest ook de sluis van Ouwe Syl verlegd worden. Zo ontstond Nieuwe Bildtzijl of Nije Syl. Die heeft echter niet lang meer dienst gedaan, want in 1654 werden beide zijlen uit dienst genomen en was Ouwe Syl geen havenplaats meer. Tijdens deze Swalkrûte komt u langs het Klaine Kaizer Padsy. Dit wandelpad is vernoemd naar Gerrit Keizer (1874-1946). Deze inwoner van Oude Bildtzijl was aan het begin van de 20e eeuw wereldberoemd vanwege zijn lengte. De kleinste man ter wereld was echter veel meer dan een circusartiest. In Finkum staat een romaans kerkje van grote rode en gele baksteen uit de 13e eeuw. De noord en zuidzijde heeft fraaie laat- gotische ingangen uit eind 15e eeuw met verschillende vormen. Dwars door het dorp loopt de oude spoorbaan, dit is nu een fietspad. Halverwege Froubuurt (Vrouwenparochie) ligt het gezellige pleintje voor de kerk. Deze kerk uit ± 1670 heeft nog de oorspronkelijke klok uit 1602, die ook in de oorlog gespaard bleef. In de westgevel zijn 3 mooie gevelstenen zichtbaar. Aan de andere kant staan twee gerestaureerde panden: 't Honnegat (vroeger kachot?) en een oud weeshuisje. De Friese schrijver Waling Dykstra, werd hier geboren, ook dat huis (nr 21 van 'zijn' straat) werd gerestaureerd. In Froubuurtstermolen staat de enige van de vier graanmolens, die het Bildt vroeger had. Ze was in 1628 al in gebruik. De plaatselijke sauna heeft een bijzondere zoutwaterbron, deze bron is nog een restant van de oude Middelzee. In Noordwest Friesland liepen vroeger twee belangrijke tramwegen. Eén vanaf 1905 van Leeuwarden naar Stiens - Vrouwenparochie en verder over de dorpen naar Harlingen. De andere ging van Stiens verder over Hijum en een reeks dorpen naar Dokkum. Zowel voor goederen- als personenvervoer waren ze belangrijk voor het platteland. Voor de oorlog stopte het personenvervoer. Inmiddels is ook het goederenvervoer tussen Leeuwarden en Stiens gestopt

Bekijk routekaart!

Route Wandelroute
Afstand 14 km
Soort route Beschreven
Uitgave Www.doarpswurk.nl
Startpunt Café De Drie Gemeenten, Leijester Hegedyk 2, 9071 XC, Alde Leie

Toelichting

Tegen de oude rijksweg aangedrukt, vindt men een verrassend sfeervol stukje dorpskom van Herbaijum. De NH kerk werd omstreeks 1200 gebouwd. Dit eerste kerkje had waarschijnlijk een grotere omvang dan het huidige bouwwerk. De oude luidklok die dienst heeft gedaan van ca. 1300 – 1900 heeft als museumstuk een plaats gekregen in de kerk. In het voorjaar van 1993 werd er een nieuwe in de toren gehangen. Tijdens de laatste restauratie werden er enkele fraaie grafstenen gevonden onder de houten vloer, zij zijn nu weer te bezichtigen. Aan de oostkant vindt men nog een wat vervallen 17e eeuws poortgebouw van het vroegere Siccama State, zoals de boerderij nu nog heet. Op het kleine kerkhof vind u het graf van Jopie Huisman. Deze dorpsgenoot, van oorsprong oudijzer- en lompenhandelaar, maar later een nationaal bekende kunstschilder, overleed in 2000. Het startpunt van deze route wordt uitgebaat door de dochter van Fryslâns bekendste weerman. Piet Paulusma heeft jarenlang in Herbaijum gewoond. De naam van het café is een verwijzing naar de spreuk waarmee de weerman landelijk bekend werd. Aan de rand van Franeker werd in 1987 het Franekerbos aangelegd. Kunstenaar Krijn Giezen liet zich inspireren door een state terrein. De wal aan de noordkant is opgebouwd met puin van de gesloopte kademuren. In 1928 werd het buitengesticht Groot Lankum gebouwd, het oude psychiatrische ziekenhuis in het centrum werd te klein. Tegenwoordig is het hoofdgebouw met bijgebouwen een rijksmonument. Ook het wandelpark is grotendeels bewaard gebleven.

Pagina delen:  


« Bekijk alle routes

Ontvang jij de nieuwsbrief van Friesland al?

Meld je aan en ontvang iedere maand onze nieuwsbrief met de leukste evenementen in Friesland, aantrekkelijke arrangementen en leuke nieuwtjes over de provincie.

Zoeken op Friesland.nl

De lekkerste Friese cookies

Friesland.nl maakt gebruik van cookies om goed te kunnen functioneren. Door gebruik te blijven maken van onze website, of door deze melding te sluiten, geef je aan hier akkoord mee te gaan.